-
1Sintaksisə giriş kursu.
النَّحْوُ sözü ərəbcədən tərcümədə “yol, niyyət” anlamına gəlir. Qrammatikanı öyrənən elmə nədən bu adın verilməsi sualına dəqiq cavab yoxdur, lakin çox zaman aşağıdakı versiya səsləndirilir.
Ərəb dili sonuncu vəhyin dili olmaqla şərəfləndikdən sonra, Ərəb yarımadasının hüdudlarından çox uzaqlarda yeni din - İslam geniş yayılmağa başladı. Bu zaman ərəb dilinin sistemləşdırılməsi aktual oldu. Bir tərəfdən bu, ərəb olmayan müsəlmanların ərəb dilini öyrənməsi ehtiyacından irəli gəlirdi, digər tərəfdən, islamlaşdırılan ərazilərdə yerli müsəlmanlara qarışan ərəblər ana dillərinin ədəbiliyini unudaraq, bir çox sözlərin və səslərin təhrifinə yol verirdilər. Hətta Quran qiraətində də nitq yanlışlıqlarına yol verilirdi (Məlumdur ki, ilk Quran əlyazmaları hərəkəsiz yazılırdı).
Bu faktlar dili qorumaq üçün alimləri düşünməyə vadar etdi. Onlardan biri, Əbdüləsəd Əd-dualiy qrammatikanın ilk qaydalarını yazaraq o zamankı xəlifə Əli ibn Əbu Talibə göstətdi. Alimin əməyi ilə tanış olan Əli (رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ) dedi: مَا أحْسَنَ هَذَا النَّحْوَ! (“Sənin niyyətin necə də yaxşıdır!”). Beləliklə, yeni elmi bu cür adlandırmaq fikrinin bu cür meydana çıxdığı söylənilir.
- Giriş. Sintaksis
- Mövzunun təsbiti: Sintaksisə giriş
- Nitq hissələri
- Mövzunun təsbiti: Nitq hissələri
- İsmin müəyyənlik və qeyri-müəyyənliyi - I hissə
- İsmin müəyyənlik və qeyri-müəyyənliyi - II hissə
- Mövzunun təsbiti: İsmin müəyyən və qeyri-müəyyənliyi
- İsmin cinsi
- Mövzunun təsbiti: İsmin cinsi
- İsimlərin hallanması
- Mövzunun təsbiti: İsimlərin hallanması
-
2§ 1Nitq hissələri
Ərəb dilində üç nitq hissəsi var: isim, feil və ədat. Bunları cümlədə üzə çıxarmaq üçün əlamətlərini bilmək lazımdır...
أَنْوَاعُ الكَلِمَةِ -
3§ 2Müəyyən və qeyri-müəyyən isimlər
Başqa dillərdə olduğu kimi Ərəb dilində də ismin iki halı var: müəyyən və qeyri-müəyyən
تَعْرِيفُ الاِسْمِ وَتَنْكِيرُهُ -
4التَّذْكِيرُ وَالتَّأْنِيثُ
-
5§ 4İsimlərin hallanması
Azərbaycan dilindəki ismin altı halından fərqli olaraq, Ərəb dilində ismin üç halı var.
إِعْرَابُ الأَسْمَاءِ -
6§ 5Yiyəlik hal sözönüləri
Bu mühazirələrdə siz ərəb dili yiyəlik halının bütün sözönüləri ilə tanış olacaqsınız.
حُرُوفُ اَلْجَرِّ- Yiyəlik halının sözönü - مِنْ "...dan, ...dən"
- Yiyəlik halı sözönüləri ى "doğru", عَنْ "ondan", عَلَى "ona"
- Yiyəlik hal sözönüləri. 2-ci hissə
- Yiyəlik halı sözönüləri فِي "ona", بِـ "yerinə"
- Yiyəlik hal sözönüləri. 3-cü hissə
- Mövzunun təsbiti: Yiyəlik halının sözönüləri
- Yiyəlik halı sözönüləri كَـ ", kimi", حَتَّى "qədər", لِـ "məxsusdur, üçün"
- Yiyəlik halı sözönüləri - مَعَ "ilə birlikdə",مُنْذُ/مُذْ "ilə", تَـ/بِـ/وَ "and içirəm"
- Yiyəlik hal sözönüləri. 5-ci hissə
- Yiyəlik halı sözönüləri- رُبَّ "tez-tez; nadir hallarda", حَاشَا/عَدَا/خَلَا "başqa"
- Yiyəlik hal sözönüləri. 6-cı hissə
- Yiyəlik halı sözönülərinin digər mənaları
- Mövzunun təsbiti: Yiyəlik halının sözönüləri - ikinci hissə
-
7§ 6Təsirli və təsirsiz feillər
Təsirsiz və təsirli feilləri fərqləndirməni bacarmaqla siz, vasitəsiz tamamlıq, yiyəlik halın xəbər yanındakı sözönüləri və s. kimi nitq hissələrini daha qramatik istifadə edə biləcəksiniz.
اَلْأَفْعَالُ الْمُتَعَدِّيَةُ وَاللاَّزِمَةُ -
8§ 7İdafə
Ərəb dilində tez-tez idafəyə - iki və daha artıq isimdən ibarət söz birləşmələrinə rast gəlinir.
اَلْإِضَـافَـةُ -
9§ 8Xitab
Xitab, başqa sözlə, səslənmə müsahibinizin diqqətini cəlb etmək üçün istidadə edilən dil metodudur.
النِّدَاءُ -
10§ 9Şəxsi cümlə
Ərəb dilində ismi cümlə dedikdə elə cümlələr nəzərdə tutulur ki, onlar ... isimlə başlayır.
الجُمْلةُ الاِسْمِيَّةُ -
12إِنَّ وَأَخَوَاتُهَا
- إِنَّ sözönü və onun "bacıları". إِنَّ sözönü "həqiqətən, axı, bəs"
- إِنَّ sözönü və onun "bacıları". أَنَّ "...", كَأَنَّ sözönü, "sanki, kimi, elə bil", لَكِنَّ "ancaq, halbuki"
- إِنَّ sözönü və onun "bacıları". لَيْتَ sözönü, "kaş", لَعَلَّ ola bilər,
- Mövzunun təsbiti: إِنَّ sözönü və onun "bacıları"
-
13الأَسْمَاءُ المَمْنُوعَةُ مِنَ الصَّرْفِ
-
21كَانَ وَأَخَوَاتُهَا
-
22§ 21Feilin şərt formasının sözönüləri
Bu mühazirələrdə siz feilin şərt formasının sözönüləri ilə tanış olacaqsınız...
حُرُوفُ النَّصْبِ -
23§ 22نِعْمَ və بِئْسَ feilləri təriflənməni və qınağı ifadə etmək üçün
Bu mühazirədə siz düzgün tərifləmək və ya qınamağı öyrənəcəksiniz ...
فِعْلاَ نِعْمَ وَبِئْسَ لِلْمَدْحِ وَالذَّمِّ -
25فِعْلاَ التَّعَجُّبِ
-
26الْمَفْعُولُ لِأَجْلِهِ
-
27الْمَفْعُولُ مَعَهُ
-
28اَلْإِسْتِثْنَاءُ
-
29§ 28ظَنَّ feili və onun "bacıları"
Bu mühazirədə siz ظَنَّ feili və onun "bacıları" ilə tanış olacaqsınız.
ظَنَّ وَأَخَوَاتُهَا -
30§ 29Слова, усекающие два глагола
Условные слова — إِنْ «если», مَنْ «кто бы ни», مَا «что бы ни», مَتَى «когда бы ни», أَيْنَمَا «где бы ни» и другие — ставят в усечённую форму сразу два глагола: глагол условия и глагол ответа. В трёх лекциях разбираются эти слова и строение условного предложения.
أدَاوَاتُ الجَزْمِ لِلْفِعْلَيْنِ -
31التَّمْيِيزُ
-
33§ 32Ümumi inkar sözönü لا ("cinsi")
Bu mühazirədə siz ümumi (cinsi) inkar sözönü - لا ilə tanış olacaqsınız.
لا النَّافِيَةُ للجِنْسِ -
34§ 33Hallanan və hallanmayan sözlər
Bu mühazirədə siz hallanan və hallanmayan sözlərlə tanış olacaqsınız.
الأَسمَاءُ المُعْرَبَةُ وَالمَبْنِيَّةُ -
35§ 34كَادَ feili və onun "bacıları"
Bu mühazirələrdə siz كَادَ feili və onun "bacıları" ilə tanış olacaqsınız.
كَادَ وَأَخَوَاتُهَا -
36§ 35Hicaz ləhcəsində مَا inkar ədatı
Bu mühazirədə siz Hicaz ləhcəsində مَا inkar ədatı haqqında öyrənəcəksiniz.
مَا الحِجَازِيَّةُ -
37أَسْمَاءُ العَدَدِ الأَصْلِيَّة
-
38أَسْمَاءُ العَدَدِ التَّرْتِيبِيَّةُ